De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Moos Cohen

In de collectie van het Stedelijk Museum in Amsterdam bevindt zich onderstaand schilderij, in het museum zelf zul je het niet aantreffen, het past wellicht niet in de collectie. Het tafereel schetst de markt op het Amsterdamse Amstelveld, een plein achter de Utrechtsestraat, langs de Reguliersgracht.
Het werk is vervaardigd in 1930 door de Joodse schilder Moos Cohen.


Een sprongetje naar Tiel

Moos schilderde onder andere ook de Reguliersgracht, die dus evenwijdig aan de Utrechtsestraat loopt waartussen het Amstelveld ligt, de Kerkstraat komt uit op het Amstelveld, een van de langste straten van Amsterdam.
Maar als je door de gelijknamige Kerkstraat in Tiel wandelt heeft de slagerij van Levie Abraham Cohen plaats moeten maken voor nieuwbouw, de winkel verkocht vlees dat in het eigen abatoir aan de achterzijde van de winkel werd geslacht. Het was het bedrijf van de ouders van Moos.

Op 4 maart 1901 kreeg het gezin Cohen een zoon, Mozes Cohen, Moos werd, zoals gebruikelijk bij Joden met die naam, zijn roepnaam. Moos kon al op zeer jonge leeftijd zeer goed tekenen, ging op elf-jarige leeftijd naar de HBS en kreeg op zaterdag les in de Joodse gebruiken van een rabbijn.
Hoewel Moos zeer gecharmeerd was van het Joodse geloof en een tijd lang plannen had om ook rabijn te worden koos hij er in 1921 toch voor om naar Amsterdam te verhuizen zodat hij naar de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten kon, hij presteerde daar volgens zijn leraren bovenmatig.

Moos was een plattelands Jood die het moeilijk had in het snelle bestaan in de grote stand waar vriendschappen vaak vluchtiger waren dan het water. In 1928 studeerde hij af, maar wilde niet terug naar Tiel. Hij betrok een appartement aan het Singel (nummer 311) en had aan de Prinsengracht (nummer 824) en op de Stadhouderskade (nummer 135) een atelier/galerie.

De Stadhouderskade, geen leuke buren

Op nummer 135 had Moos een atelier, enkele huizen naar rechts had Abraham Puls op nummer 104 een loods, enkele huizen naar links woonde de beruchte Dries Riphagen op nummer 144. De biljardfabriek Wilhelmina, die vandaag de dag nog altijd bestaat, was gevestigd aan de Stadhouderskade 127.

Moos was op 19 mei 1938 getrouwd met de niet-Joodse Geertruida (Truus) Bessems, zij kregen geen kinderen. In 1942 werd het het echtpaar te heet onder de voeten, Moos had gehoord van de razzia's en dat veel Joden hun bezittingen kwijtraakten. Hij besloot zijn werk onder te brengen bij Jeanne Maria Johanna Leeuwenberg-Foekens, een vriendin die op de Stadionkade (nummer 41, een hoog) woonde.
Hier lag jarenlang zijn werk op zolder opgeslagen totdat er in het voorjaar van 1988 bij Jeanne werd ingebroken, de politie deed in het pand onderzoek en inventariseerde wat er gestolen was, men stuitte toen op de werken van Moos Cohen, Jeanne was ze al lang vergeten, maar wilde er nu wel vanaf.
Truus had na terugkeer uit Auschwitz geen interesse in het werk van haar man getoond, aldus mevrouw Foekens in 1988, die zich vrij voelde de werken van Moos te verkopen.

Het trieste einde

Moos en Truus probeerden op 4 november 1942 naar Zwitserland te vluchten maar werden onderweg opgepakt en naar het Franse internerings- en doorgangskamp Drancy overgebracht en direct op transport gesteld naar Auschwitz. Omdat Truus geen Joodse was overleefde zij de oorlog, wanneer zij is overleden heb ik niet nagetrokken.
Moos werd op 7 november 1942 vergast door de nazi's.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem