De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Heldin, die ook door Loe de Jong ontkent werd

Met de jaren heb ik een gekleurd beeld gekregen van Loe de Jong, de Amsterdammer die in 1914 werd geboren en in 2005 zou overlijden. Hij was historicus, journalist en directeur van het RIOD (Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, later werd dit het NIOD.) Direct na de oorlog kreeg hij opdracht om Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog in kaart te brengen.
Zijn kroniek omvat veertien delen, je zou zeggen, daar zal alles dan wel in staan, niets is minder waar, helaas.

Over Jacoba van Tongeren van Groep2000 zweeg De Jong, over andere onderwerpen overdreef De Jong vaak, bagatelliseerde de onkunde van de Nederlandse regering in Londen en verdraaide soms de realiteit. Zijn uitspraak: "we wilden het niet weten", zette veel kwaad bloed. Het Koningshuis kwam er (te) goed van af en met vrouwen en homoseksuelen had De Jong niet veel op. Vrouwen hoorden niet in het verzet thuis, zo zal De Jong gedacht hebben.

Ook ik zat er naast
Toen ik schreef over de aanslag op het bevolkingsregister van Amsterdam in maart 1943 ging ik er van uit dat wat geschreven stond juist was, later, in 2016, nam ik kennis van een biografie over een vrouw die de werkelijke drijvende kracht achter de aanslag bleek te zijn geweest, Frieda Belinfante kreeg geen enkele vermelding in het naslagwerk van Loe de Jong, ook werd zij niet onderscheiden, zoals Willem Arondeus wel postuum een hoge onderscheiding kreeg.
Reden? Beiden waren homoseksueel en daar wilde men na de oorlog niets van hebben.

Frieda Belinfante

Frieda werd op 10 mei 1904 in Amsterdam geboren, haar vader was Joods, haar moeder niet. Muziek werd in het gezin Belinfante (vier kinderen) met de paplepel ingegoten, Aron was een begaafd pianist en leidde een muziekschool. Frieda was de derde van de vier kinderen, ze had twee zusters en een broer. In 1916 viel het gezin uiteen na de dood van een van de zusjes.

De kinderen bleven met moeder in de Jacob Obrechtstraat wonen, vader Aron, die in 1924 overleed, woonde in de buurt, in de Johannes Verhulststraat. Frieda trok veel met haar vader op en vervolgde haar muziekopleiding aan zijn muziekschool en via een privé leraar. Via deze celloleraar leerde ze in 1921 Henriëtte Bosmans kennen waarmee zij zeven jaar samenwoonde. Via Bosmans kreeg Belinfante in 1922 een aanstelling als celliste bij de Haarlemse Orkest Vereniging.

Zij leerde Johan Feltkamp kennen die verliefd op haar werd en haar telkenmale ten huwelijk vroeg, ook al wist hij dat Frieda lesbisch was, uiteindelijk stemde zij toe. In 1932 werd Frieda dirigente van een schoolorkest in Baarn en niet lang daarna dirigente van het koor van de Amsterdamse Vrouwelijke Studenten Vereniging (AVSV.)
Zij richtte een eigen orkest op, maar plots kwam er een kink in de kabel.

10 mei 1940
Toen op haar 36-ste verjaardag de oorlog uitbrak, Frieda en Johan waren toen al enkele jaren (1936) gescheiden, trad zij nog steeds op totdat de Duitsers de Kultuurkammer instelden, Frieda weigerde er lid van te worden. Formeel was zij geen Joodse omdat haar moeder dat ook niet was, anders had zij in geen geval lid kon worden. Zij vreesde echter voor haar veiligheid waarop zij onderdook en tot het verzet toetrad. Haas zus had in de klas gezeten bij Jacoba van Tongeren, zo raakte Frieda betrokken bij Groep2000 (link.)
Frieda's broer had reeds in mei 1940 zelfmoord gepleegd.

Frieda deed koerierswerk, verzorgde onderduikers en hielp Gerrit van der Veen en Willem Arondeus met het vervalsen van persoonsbewijzen bij de PBC. Zij zag het gevaar in van het Gemeentelijk Bevolkingsregister van Amsterdam waarop zij voorstelde het te vernietigen. Samen met de RVV (Raad van Verzet) en het Kunstenaarsverzet beraamde zij de overval op 27 maart 1943.
Nagenoeg de gehele groep werd na verraad opgepakt, Frieda was niet aanwezig bij de overval omdat de mannen dat een te zware opgave vonden voor een vrouw, ze rekenden op zwaar verzet. Frieda vluchtte in 1944 naar Zwitserland. Mede omdat alle mannen op 1 juli 1943 en Gerrit van der Veen op 10 juni 1944 door de Duitsers waren vermoord wilde Frieda geen erkenning door de overheid.

Niet meer welkom
Na de oorlog kon Frieda nergens terecht, de AVRO vond haar de beste kandidaat om dirigent te worden, ze wilden echter geen ongehuwde vrouw die er bovendien geen geheim van maakte lesbisch te zijn. Daarop emigreerde ze naar Los Angeles waar zij succesvol een orkest ging leiden waardoor zij de eerste vrouwelijke dirigent ter wereld werd. Haar populariteit zette kwaad bloed bij een concurrerend orkest die haar zwart maakten door haar in verband te brengen met Communisten vanwege haar verzetswerk tijdens de oorlog.

Ook haar homoseksualiteit speelde haar parten, zij zou een bedreiging voor de nationale veiligheid zijn omdat zij chantabel was. In 1962 ging het orkest op in een ander orkest, Frieda kon niet aanblijven als dirigent. Zij leefde daarna van het lesgeven, zo ontmoette zij Bobbie Minkin, een jonge vrouw, met wie zij lang een relatie zou hebben en in 1990 ging samenwonen.
Bobbie was getrouwd en had een kind, Frieda trok bij het gezin in en onderhield een relatie met haar dertig jaar jongere vriendin die tot aan de dood van Frieda voor haar zou zorgen.

Na haar dood
In 1995 overleed Frieda Belinfante, ze is negentig jaar geworden. Toni Boumans maakte in 1998 een documentaire voor de televisie die mij helaas is ontgaan. Later schreef zij het boek 'Een schitterend vergeten leven' (2015) en maakte een hoorspel (2017) over het leven van Frieda. Boumans ontmoette Frieda enkele malen.
Toni Boumans (1944) werkte jarenlang bij de VARA als radio- en tv-journaliste, onder meer voor Zembla. Samen met twee andere auteurs schreef ze 'Herinneringen aan Srebrencia'. Daarnaast maakte ze een bekroonde documentaire over Willem Arondeus.

In Amsterdam is een brug naar Frieda Belinfante vernoemd, meer eer had zij zeker verdiend, maar die kreeg zij niet.


Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem