De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Wie was echt goed fout?

Naarmate ik me meer verdiepte in de Tweede Wereldoorlog begon het me steeds meer op te vallen dat er geen scheidslijn valt te trekken tussen 'goed' en fout'. Wat voor de een acceptabel is kan voor de ander over het randje zijn. Over velen kunnen we het eens zijn, die deugden niet. Maar een groter aantal dan ik altijd dacht vallen onder de categorie 'helden'.
Velen van hen kozen na de oorlog voor de anonimiteit, 'je deed wat je kon'.

Fout
Over de politie in Amsterdam kun je kort zijn, die waren fout. Er zal een enkeling tussen hebben gezeten die goede daden heeft verrricht, maar het merendel van de dienaars luisterden naar de opdrachten en voerden die zonder veel bezwaren uit. Ja, misschien had men het er soms wel eens moeilijk mee om midden in de nacht een gezin uit huis te trekken, Joodse baby's uit hun wieg te halen en protesterende vaders ongenadig hard in elkaar te slaan. Maar het 'eigen hachie' was doorgaans belangrijker.

Maarten Kuiper
Een naam die vaak opduikt, is die van Maarten Kuiper. Deze SD'er was betrokken bij de dood van onder andere Hannie Schaft (link) en de executie van 'de drie van de Bloemgracht 82' (link.)
Kuiper was politieman in Amsterdam en bevreesd. Hij was een veertiger die voor de SD werkte, de Sicherheitsdienst van de Duitsers. Hij was wreed als er een 'verdachte' moest worden verhoord. Zijn naam wordt ook genoemd als een van de betrokkenen bij het verraad van Anne Frank. Bij de Aktion Silbertanne (link) was hij zeer nauw betrokken, meer dan 50 mensen wrden hierbij verwond of gedood.
Op 30 augustus 1948 werd het over hem uitgesproken doodsvonnis uitveoerd.

Maar zo waren er natuurlijk ook veel andere ambtenaren. En vergeet de Joodsche Raad niet. Die stonden echt niet voor duivelse dilemma's. Deze mannen beslisten over leven en dood. Dat uiteindelijk alle Joden op transport werden gezet, inclusief de voltallige Joodsche Raad was te voorzien, maar tot aan het einde aan toe probeerden de twee leiders (Asscher en Cohen) hun lot in eigen hand te houden.
Zij overleefden als enigen van de duizenden leden tellende Joodsche Raad de oorlog.

Handelaren in geroofd Joods onroerend goed kregen na de oorlog kleine celstraffen terwijl veel kleine makelaars de dans ontsprongen. Veel van deze panden werden snel weer doorverkocht aan niet-Joden maar ook dikwijls verhuurd aan de Duitsers die daar vijf jaar lang grof geld voor betaalden. Willem Endstra is een van de makelaars die zijn na-oorlogse imperium kon bouwen op geld dat zijn voorouders op foute wijze hadden verkregen.
Ook notarissen lieten zich gebruiken door de Duitsers. Zij moesten officiële taxaties doen van bedrijven die door Joden werden gerund, die werden afgescheept met een schamele fooi voor wat voor hen van levensbelang was. Dat de belastingdienst later ook nog even kwam 'vangen' is eigenlijk schandalig.
...lees hier meer over de belastingdienst...

...lees hier verder over huizenroof...


Omstreden

Johan Heesters is verguisd in Nederland maar werd tot aan zijn dood (eind 2011) gezien als een held in Duitsland. Geen held in de zin van een oorlogsheld, maar op het gebied van zang. Heesters was geen lid van de Kultuurkamer zoals Wim Sonneveld en Karel Appel wel waren, maar Heesters werd altijd nagedragen ooit een concentratiekamp te hebben bezocht.
Zonder een oordeel over Heesters te geven wijs ik op de Nederlandse bedrijven die in de directe nabijheid van Nederlandse concentratiekampen vestigingen hadden en graag gebruik maakten van goedkope arbeidskrachten. Als iemand te zwak was geworden om te werken ging hij alsnog op transport naar Auschwitz.
We kopen nog altijd massaal de beeldbuizen.

Waarom deze pagina

Aan verering van foute en omstreden mensen doet De Dokwerker niet, iedere vorm van nationaal-socialisme is verwerpelijk en brengt mensen niet dichterbij elkaar. De kans op een vreedzame samenleving staat niet hoog in het vaandel van een nazi.
Maar er zijn twee dingen die ook vertelt moeten worden. Zogenaamde helden die fout waren in de oorlog terwijl sommigen voor kleine misstappen jarenlang verbannen werden uit de Nederlandse samenleving. Weer anderen werkten met de Duitsers samen met als enig doel zoveel mogelijk leed te besparen. 'Tien Joden opofferen om er één te redden'. Het klinkt wrang, maar als je zekerheid had dat er anders elf de gaskamers in zouden gaan is de keus te rechtvaardigen.

Naar schatting was 5% van de Nederlandse bevolking op de een of andere wijze betrokken bij het verzet, maar evenzovelen waren 'fout', zij hielpen de Duitsers een handje. Zo ontdekte een vrouw dat haar opa in de oorlog geen held was geweest, zoals zij altijd gedacht had. Hij werkte op het bevolkingsregister en speelde informatie door aan de SD.
5% was fout, 5% pleegde verzet, resteert 90% die niets deden.

Schaduwings- en Opsporingsdienst
Vanuit Londen werd er een pamflet naar Nederland gezonden, het zogenaamde signalementenblad. Er was een Schaduwings- en Opsporingsdienst in Nederland actief die er werk van maakte om Gestapo-agenten en andere ongure elementen onschadelijk te maken. Belangrijk was het om gegevens te verzamelen van zo nauwkeurig mogelijke persoonsbeschrijvingen en deze te verspreiden. Dit pamflet bevatte honderden namen en adressen en soms ook foto's van 'foute' Nederlanders.

Voorbeelden:
Valkenburg, Z.
Amstellaan 120 II Amsterdam
Heeft reeds drie maal Joden onderdak verleend tegen fl. 100,-- per maand bij vooruitbetaling. Na twee dagen verscheen dan de Gestapo en werden de Joden gearresteerd.

Brandy George of George Ridderhof
Ongeveer 50 jaar oud, loopt iets mank, maakt den indruk Belg te zijn. Komt geregeld in Brussel, Biedt aan wapens te vervoeren in melktankauto's. Hij beweert uit Engeland te zijn gekomen met opdracht om springladingen bij bruggen te verwijderen. Gebruikt de slagwoorden van Radio Oranje: 'George, het klopt als een zwerende duim' en over grootmoeder en bloemen. Hij werkt in Utrecht en had vroeger een adres in de Van Pallandstraat te Arnhem. Beloofde geld voor illegale organisaties door verkoop van juweelen.

Nicolaas Catherinus van der weerd
geboren 6.4,1910, wonende 2de Helmerstraat 27 beletage
Zegt Joden naar Engeland te kunnen helpen, maar levert ze uit

Egmond, A.v.
Holbeinstraat 22 hs, Amsterdam
Gestapo-agent
Schuilnaam Eist

Bernardus, Johannes Smit, geboren 16.10.1894
Eutcrpcstraat 23 hs, Amsterdam
Zeer gevaarlijk. Bij hem woont Mej. Elisabclh Marie Antoinette de Bourbon, geboren 4.10.1906 te Valkenburg. Samen hebben zij gewoond in Apeldoorn, Jachtlaan 40. Bij hun vestiging te Amsterdam wilden zij zich niet laten inschrijven, Zij noemt zich Princesse E. M . A. de Bourbon
Is zeer gevaarlijk

Gerardus Ganzevlies
geboren Putten
Van Spilbergenstraat 119 hs, Amsterdam.
Was vroeger constructie arbeider. Geeft voor valsche persoonsbewijzen te kunnen leveren en speelt zijn slachtoffers in handen van den S.S. Gotzmann een beambte van den S.S. gebruikt hem als tusschenpersoon
Gestapo-agent

J. Bosch
Reguliersgracht 80 hs, Amsterdam
Gestapo-agent

Elfrieda, Pauline de Vries
Roelof Hartstraat 14, hs, Amsterdam
Handelt in opdracht van deSicherheitspolizei in persoonsbewijzen en helpt zoogenaamd

ST1ENSTRA, zich noemende Willy den Hartog, Anton Damen of Ir. den Hartog
Oud ong. 35 jaar. Broer van den inspecteur van de Prijsbeheersching Stienstra te den Haag. Laatst bekende adres Amstelkade 150 te Amsterdam
Signalement: lang 1.85 m., ovaal gelaat, tanige gelaatskleur, haar donker eenigszins grijzend, gang slungelachtig, hoog in den rug, zwaait met eene arm
Heeft een tijd lang medegewerkt aan een organisatie in het Zuiden en daarna verraad gepleegd

Wellicht interesseert het je om het pamflet te zien, LEES HET HIER.

Omstreden

Hans Calmeyer
Hans Hirschfeld
Jacques van Tol
Johan Heesters

Fout

Drie van Breda
Foute politie
Hanns Rauter
John Demjanjuk
Klaas Faber
Pieter Menten
Veroordeelden

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem