De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Het Jodenvraagstuk

Adolf Hitler schreef in 'Mein Kampf' over de Joden dat zij een probleem waren voor Duitsland, toch is Hitler nimmer in een concentratiekamp geweest en zijn er geen documenten of getuigenissen dat hij wist wat er ging gebeuren om 'van de Joden af te komen'. Misschien wel de trouwste vasal van Hitler was Heinrich Himmler die leider van de Schutzstaffel (SS) was en gezien wordt als de architect van de Endlösung, de man ook die Hitler uit de wind hield als het aankwam op harde maatregelen.

Himmler was een handige denker en prater, daarmee imponeerde hij vriend en vijand, maar liet Reinhard Heydrich zijn lastige klusjes opknappen. Himmler was verantwoordelijk voor het Jodenvraagstuk, maar toen dat plan 'verkocht' moest worden aan de nazi-top liet hij daartoe een bijeenkomst organiseren door Heydrich.

Villa Marlier, Grossen Wannsee

Groot industrieel Ernst Marlier bouwde in 1915 op een stuk grond van dertig hectare, aan de Grosse Wannsee vlakbij Berlijn, een villa voor eigen gebruik van 1.500 vierkante meter. Lang plezier had hij niet van het huis want reeds in 1921 verkocht hij alles aan ondernemer Friedrich Minoux, een anti-semiet en fraudeur waarvoor hij ook veroordeeld werd. Op zijn beurt verkocht hij aan het begin van de Tweede Wereldoorlog de grond en het huis voor twee miljoen Mark door aan de SS, Reinhard Heydrich had er zijn oog op laten vallen en was van plan om er na de oorlog te gaan wonen.
Door de vroege dood van Heydirch en het einde van de oorlog kwam het niet zo ver, het huis kwam in 1947 in handen van de stad Berlijn die er een vormingsinstituut voor scholieren in vestigde.


De nazi-top kwam op 20 januari 1942 bijeen in deze vila, aanwezigen waren zestien mensen, waaronder een notulist (e) en verder onder andere Heydrich (link), Eichmann, Schöngarth, Müller, Stuckart en Lange. Grote afwezigen waren Hitler en Himmler.
Heydrich had slechts één taak en dus doel: een unaniem positief antwoord krijgen op de plannen die Himmler had bedacht om zo snel mogelijk van de Joden af te komen. Emigratie is geprobeerd, landen als Engeland en de Verenigde Staten wilden daar echter niets van weten.
Het plan bestond uit twee delen.

De Einsatzgruppen

De eerste stap was de inzet van Einsatzgruppen in de bezette gebieden. SS'ers vermoordden op grote schaal Joden, naar schatting één miljoen Joden vonden zo de dood.

Vernietigingskampen

Naast Chelmno moesten er vier nieuwe kampen waarvan Auschwitz de grootste was, Joden moesten zelf de kampen bouwen en zouden dan vergast en vervolgens verbrand worden. Enkele deelnemers aan de conferentie sputterden nog wel wat tegen, maar Heydrich was zo overtuigend dat er uiteindelijk slechts drie personen nog enkele bezwaren hadden. Die werden door Heydrich apart genomen waarna zij alsnog instemden met de plannen.
De gehele bijeenkomst duurde slechts twee uur.

Emigratie, evacueren, tewerkstellen, vergassen, verbranden?

De term 'uitroeien' werd niet gebruikt, wel 'evacueren', op de vraag of de brute moord op 30.000 Joden in Estland gezien moest worden als een vorm van evacuatie, zei Heydrich: "ja". Ook werd er gesproken over vormen van vergassen en dat er professionele verbrandingsovens zouden worden besteld omdat de huidige niet voldoende capaciteit hadden.
Auschwitz lag in Polen, de trein kwam er en er woonden geen pottenkijkers. Besloten werd dat Joden zo snel als mogelijk zouden worden opgepakt en naar een van de vernietigingskampen overgebracht werden om terstond te worden vergast en verbrand. De doelstelling was om binnen een jaar vijf tot tien miljoen Joden te laten verdwijnen.
Na afloop van de bijeenkomst dronken Reinhard Heydrich, Adolf Eichmann en Heinrich Müller cognac en rookten nog een sigaar, ze waren blij met de goede afloop, zo verklaarde Eichmann later tijdens zijn eigen proces.

Na de dood van Heydrich in 1942 tekende Eichmann voor de definitieve opdracht om de plannen uit te voeren die toen al in volle gang waren.

Het programma kwam zeer snel op gang, in vernietigingskamp Belzec kwamen op 17 maart 1942 reeds de eerste Joden aan om te worden vergast, nog geen twee maanden na de bijeenkomst aan de Grosse Wannsee. Binnen een jaar waren er drie miljoen Joden vermoord.
Kurt Gerstein was getuige van een slachtpartij in het eerste Duitse vernietigingskamp Belzec in het uiterste puntje van Polen waar 434.510 mensen gevangen zaten, slechts twee van hen hebben Belzec overleefd. Lees HIER meer over Kurt Gerstein.

De lijst met aantallen Joden per land



De notulen

Naast de vijftien nazi's was er een notulist aanwezig, die maakte gebruik van steno om alles wat de vijftien mannen zeiden op te schrijven.
Van de bespreking werden voor iedere aanwezige twee kopieën gemaakt van de notulen, die moesten zij lezen en vernietigen, één versie was voor hun direct leidinggevende, indien van toepassing. Ondergeschikten mochten het verslag niet lezen. Één man had moeite met hetgeen besloten werd, hij vertelde dat hem door Adolf Hitler persoonlijk beloofd was dat er gezocht zou worden naar een humane oplossing voor het Jodenvraagstuk.
Deze man was onderstaatssecretaris van de minister van Buitenlandse Zaken Joachim von Ribbentrop bij het Duitse Ministerie van Buitenlandse Zaken, dr. Martin Luther, hij bewaarde de notulen in zijn archief. In 1947 vonden de Amerikanen dit document dat later zou dienen als bewijsmateriaal tijdens processen. Luther zelf overleed een week na de bevrijding.

Een interessante vraag is wie de notulist (e) was? In veel documentatie, websites en verslagen staat dat dat Adolf Eichmann was, maar Eichmann kon geen steno. De verwarring komt voort uit de functie die Eichmann had tijdens de Wannsee Conferentie. Heydrich was voorzitter en Eichmann zijn Sekretär.
Sekretär wordt naar het Nederlands en Engels vertaald als notulist, maar Eichmann was meer dan dat, hij stuurde de notulist aan, besliste wat er wel en niet in kwam te staan, soms op aangeven van Heydrich. Ik heb niet kunnen achterhalen wie de notulist was, zijn of haar naam moet ergens bekend zijn, maar die lijkt gewist uit alle informatie rondom de Wannsee Conferentie.
In stukken van het documentatie- en herinneringscentrum, wat de villa thans is, vind ik terug dat er êên vrouw aanwezig was en vijftien mannen, die vrouw moet de notuliste zijn geweest die in opdracht van Eichmann werkte. Haar naam is nergens vermeld en altijd geheim gebleven.

In de eerste film over Wannsee (Die Wannseekonferenz, 1984, Duits) was de notulist een vrouw, in de remake (Conspiracy, 2001, USA, link) ineens een man. Deze aanpassing berust op een misverstand, het was Rolf Günther die een naaste medewerker was van Eichmann die over hem tijdens zijn eigen proces zou zeggen dat Rolf zijn plaatsvervanger was. Ook beweerde Eichmann dat Rolf Günther bij de eerste bijeenkomst aanwezig was, iets wat niet kan kloppen.
Bij een vervolgbijeenkomst van de Wannsee Konferenz op 10 oktober 1942 was Günther wèl aanwezig, deze twee feiten zijn later hoogstwaarschijnlijk door elkaar gehaald. Günther pleegde na de oorlog zelfmoord toen hij in Amerikaanse gevangenschap zijn proces afwachtte, hij was nauw betrokken bij de deportatie van en moord op Joden.

Jarenlang zijn er al geruchten dat hij was vrijgelaten om naar Zuid-Amerika te vluchten waarbij hij zou zijn geholpen door ODESSA. In het verlengde van dit gerucht wordt ook vaak geschreven dat oud SS'ers die hun mond dichthielden, daarvoor beloond werden met een vlucht en onderkomen.
Je kunt dus niet geheel uitsluiten dat het mogelijk toch Rolf Günther was die op 20 januari 1942 notuleerde.

NEDERLANDSE VERTALING VAN DE NOTULEN (klik)

De conferentie duurde enkele uren waarin men zelfs nog pauzes had genomen om te eten en even buiten te wandelen. Heydrich wist handig en snel de plannen van zijn baas Himmler er door te drukken.

Deelnemers conferentie

Josef Bühler
Werd in 1948 in Polen berecht, veroordeeld en geëxecuteerd.

Adolf Eichmann
Door Israël in 1960 ontvoerd uit Argentinië en in 1962 berecht en opgehangen.

Roland Freisler
In 1945 omgekomen bij een Amerikaans bombardement op Berlijn.

Reinhard Heydrich
In 1942 omgekomen na een aanslag van het Tsjechisch verzet, het gerucht gaat dat dit Engelse of Amerikaanse spionnen waren.

Otto Hofmann
Tot 1954 gevangen gezeten, in 1982 overleden.

Gerhard Klopfer
Overleden in 1987, nimmer veroordeeld. Volgens sommige andere berichten heeft hij wel enige tijd in voorarrest gezeten.

Wilhelm Kritzinger
Zou terechtstaan, maar overleed alvorens het tot een proces kwam.

Rudolf Lange
Hij leegde in 1945 zelfmoord, hij is nimmer berecht.

Georg Leibbrandt
Zat slechts kort vast, overleed in 1982.

Martin Luther
Overleed een week na het einde van de oorlog, zijn baas Joachim von Ribbentrop, had hem daarvoor op laten sluiten in de gevangenis na een verschil van mening.

Alfred Meyer
Nog voordat hij kon worden berecht pleegde hij in 1945 zelfmoord.

Heinrich Müller
Hij verdween in de laatste dagen van de oorlog in Berlijn.

Erich Neumann
Zat slechts kort vast en overleed vrijwel direct na zijn vrijlating in 1948.

Karl Schöngarth
Duitsland berechtte hem maar sprak hem vrij van oorlogsmisdaden, hij werd later alsnog in Engeland berecht, veroordeeld en opgehangen.

Wilhelm Stuckart
Zat slechts kort vast, hij kwam in 1949 vrij en overleed onder vreemde omstandigheden in 1953 tijdens een autorit.

???
De notulist (e)


GHWK

Duitsland wilde lang niet dat de villa aan de Wannsee, waar de meeting plaats had, een herinnerings- en studiecentrum werd. Ter gelegenheid van de veertigste herdenking van de Wannseeconferentie werd in 1982 op initiatief van de toenmalige burgemeester Richard von Weizsäcker een gedenkplaat aangebracht aan de villa.
Meerdere malen is de plaat vernield, besmeurd en zelfs gestolen.



In dit huis vond in januari 1942 de beruchte Wannseeconferentie plaats.
Wij herdenken de door de nationaalsocialistische dictatuur
ogekomen Joodse medemensen.

Het duurde nog tien jaar alvorens er een zinvolle bestemming werd gegeven aan de villa. Op 19 januari 1992, een dag voor de vijftigste herdenking werd het herinnerings- en studiecentrum 'Huis van de Wannseeconferentie' officieel geopend.

Het huis is gratis te bezoeken, bekijk ook de informatieve website van het huis.

Haus Wannsee-Konferenz Gedenk- und Bildungsstätte
Am Grossen Wannsee 56-58
14109 Berlin
Website: www.ghwk.de

Openingstijden:
Dagelijks van 10.00 - 18.00 Uhr

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem