De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Hendrik Koot - Jodenhater

Hendrik Evert Koot wordt vaak in één adem genoemd met de Februaristaking van 1941, Koot stond aan de verkeerde kant. Koot was fout. Hendrik Koot was tijdens de oorlogsjaren een vroege veertiger en lid van de NSB. De knokploeg van de NSB, de WA (weerbaarheidsafdeling), was alom gevreesd. Koot was een van de voormannen van de WA.

Koot provoceerde Joden en schoffeerde daarmee de Amsterdammers, hij trok met zijn knokploeg naar de Jodenbuurt en eiste van horecagelegenheden dat zij het verbod van de Duitsers om Joden toegang te geven tot hun etablissementen, na te leven.

Koot, wat was dat voor een man?

Tijdens de oorlog woonde Hendrik Koot met zijn gezin in een benedenwoning in de Vijzelstraat op nummer 88. Koot was een Amsterdammer, op 5 april 1898 werd hij er geboren, zijn beroep was stoker bij diamantslijperij Asscher in de Tolstraat. Koot werkte dus voor Joden totdat de oorlog uitbrak. Later was zijn beroep: inkoper van textiel.
Hij trouwde op 12 juni 1918 met de Amsterdamse Elisabeth van Groningen (geb. 8 augustus 1896, overleden in 1974) die een winkel had in manufacturen. Via de Indische buurt en de Pijp kwamen zij uiteindelijk in 1938 terecht in de Vijzelstraat.
Samen kregen zij acht kinderen; Jacoba, Geertruida, Hendrik, Marinus, Hans, Rudolph en Arnold. Arnold overleed bij zijn geboorte, een later geboren kind noemden zij eveneens Arnold. Bij de familie Koot werd nooit over Joden of politiek gesproken, hoe kan het dan dat zes van de acht kinderen net zo 'fout' waren als hun vader? Twee kinderen deden vaak hun verhaal wel eens in de pers.

De 'tweede' Arnold werd geboren in 1932, nog geen twee jaar na het overlijden van zijn overleden broer, Arnold is dus pas acht jaar als de Duitsers ons land binnenvallen, hij wordt door zijn vader aangemeld bij de Jeugdstrom, een beweging voor jongeren naar voorbeeld van de Duitse Hitlerjugend. De rest van de kinderen op twee na is geen haar beter, zij worden lid van de SS zodra zij daarvoor oud genoeg zijn of gaan bij een beweging die aan de NSB is gelieerd.
De dames worden lid van vrouwenbewegingen en trouwen met nazi's. Toen Koot in februari 1941 (hierover straks meer) overleed kreeg hij alle eerbetoon van de NSB en WA, met een van de voorlieden knoopte weduwe Koot een relatie aan, in 1943 trouwde zij zelfs met hem; J.H. Heyl.

'Bep' Koot werd voor meerdere Joodse winkels door de Duitsers aangesteld als 'vertegenwoordiger'. Dat hield in dat de Joodse eigenaar zelf niets meer te zeggen had in zijn bedrijf en dat de 'stellvertreter' ook over de financiën ging. Na de oorlog werd zij hiervoor tot twee jaar gevangenisstraf veroordeeld. De kinderen waren lovend over hun vader, een strenge, doch rechtvaardige man.
Dat er geen besef zou zijn geweest van wat er zich tijdens de oorlogsjaren afspeelde, zoals de kinderen na de oorlog deden doen voorkomen, is moeilijk te geloven. Op jonge leeftijd deden zij allen mee aan door de NSB of afdelingen ervan georganiseerde activiteiten. Maar twee van de Koots hadden andere plannen, zij sloten zich aan bij de geallieerden en vetrokken uit huis. De reactie van de overige familieleden was alleszeggend, 'weg is weg'.

Na de oorlog verdween de helft van het gezin de gevangenis in. Arnold was te jong, die werd door een pleeggezin opgevangen, een van de dochters zat in Duitsland en kon door haar huwelijk aldaar niet worden uitgeleverd. En uiteraard de twee 'goede' jongens die aan de kant van de Engelsen hadden gevochten en reeds voor het einde van de oorlog weer terug in Amsterdam waren teruggekeerd.
Door de Kroning van Juliana kregen allen amnestie, voor zover zij al niet eerder vrij waren gekomen. De familie viel uit elkaar met de dood van hun moeder in 1974. Wat er daarna met de kinderen is gebeurd is weinig interessant.

Terug naar februari 1941

De eerste schermutselingen
Alcazar
Op 9 februari 1941 slaan NSB'ers een café aan het Thorbeckeplein kort en klein. Er vallen veel gewonden. Twee dagen later lijkt dit zich elders in de stad te gaan herhalen. Een groep WA'ers onder leiding van Hendrik Koot provoceert Joden op het Waterlooplein en slaat zonder enige aanleiding mensen in elkaar. Doch delven zij dan nog het onderspit en druipen af.
Veldslag Jodenhoek
Koot laat het er niet bij zitten en trekt op 11 februari 1941 de buurt weer in en zingt met zo'n veertig trawanten anti Joodse liederen, op het Waterlooplein komt het opnieuw tot een treffen. Joden, Communisten en een knokploeg uit de Jordaan trekken ten strijde tegen de WA'ers. De confrontatie duurt slechts tien minten, tientallen gewonden aan beide zijden druipen af, één man blijft zwaargewond achter: Hendrik Koot.
Hij wordt naar het Binnengasthuis overgebracht waar later ook een van zijn zonen gewond werd binnengebracht. Koot bleef in coma en overleed op 14 februari 1941.
Koco's
Deze ijssalon in de Van Woustraat is een roversnest volgens de Duitsers, ze hebben dan de Jodenhoek na de dood van Koot al een week hermetisch afgesloten, maar willen de knokploegen oppakken. Op 19 februari dringen Gedenkplaat Noordermarkt zij de ijssalon binnen, maar stuiten daar op fors verzet waarbij veel Duitsers zwaar gewond raken.
De twee eigenaren van de ijssalon worden opgepakt en vermoord.

Er werd beweerd dat er een Jood op Koot lag die hem stukken uit zijn gezicht aan het bijten was, het bleek allemaal propaganda van de NSB te zijn. Het proces verbaal van de gebeurtenissen dook later op. Getuigen vertellen daarin exact wat er gebeurd is op de bewuste elfde februari.

Razzia's
Deze drie gebeurtenissen waren voor de Duitsers aanleiding om op zaterdag 22 februari en zondag 23 februari 1941 in de Jodenbuurt grootscheepse razzia's te houden als represaille. De CPN had al eerder getracht een staking te organiseren, de animo leek toen nog te klein maar nu zagen de Communisten wel kans een grote vergadering te beleggen.
Willem Kraan (stratenmaker) krijgt het samen met Dirk van Nimwegen, Lou Jansen (link) en Piet Nak (link) voor elkaar om enkele honderden mensen naar de Noordermarkt te laten komen. De afspraak wordt gemaakt de volgende morgen te staken, iedereen krijgt pamfletten mee om die uit te delen.

Proces-verbaal

Naar aanleiding van de gebeurtenissen op en rond het Waterlooplein werd er door de politie onderzoek gedaan, daarvan werd nauwgezet verslag gedaan in een proces-verbaal, jarenlang is dit stuk weg geweest, maar het werd teruggevonden.
Hieronder delen eruit.








Staking 25 februari 1941

Het is spannend, wordt er massaal gestaakt of niet, wie legt er als eerste het werk neer. Als er één schaap over de dam is volgen er meer maar wie durft? Velen hebben bericht gehad dat er gestaakt gaat worden, maar het is afwachten. Dan stopt er een tram, die gaat niet verder, de trambestuurder legt spontaan het werk neer en iedereen roept "er wordt gestaakt, we gaan de straat op, ze voeren onze mensen weg, dat pikken we niet".
Binnen een paar uur ligt de stad plat.

De staking duurt twee dagen maar wordt keihard neergeslagen door de Duitsers, er vallen doden en gewonden.

De Februaristaking wordt jaarlijks herdacht bij De Dokwerker aan het Jonas Daniël Meijerplein. De Dokwerker (link) staat symbool voor het verzet van 'de kleine man' tegen een grote macht.

De begrafenis van Koot op 'Zorgvlied' op 17 februari 1941 werd door de NSB aangegrepen om het anti-Joods sentiment nog meer leven in te blazen. Duizenden NSB'ers en WA'ers waren aanwezig toen Koot in een koets met paarden aankwam bij de begraafplaats.


Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem