De Dokwerker

NSB

Aan een nationale beweging hoeft geen smetje te zitten. Zonder fascistoïde trekjes kan een dergelijke stroming goed bestaan. Je mag best trots zijn op je land en volk. En is niet ieder volk dat? Kijk naar de Fransen, ook al noemen die het patriottisme.
Voor een socialistische beweging geldt in feite hetzelfde. Immers, is de PvdA ook niet een socialistische partij, net als de SP? Dacht het wel.

NSB, dat is wel even wat anders
Het wordt flink duisterder als er een koppelteken geplaast wordt tussen nationaal en socialistisch. De Nationaal-Socialistische Beweging (kortweg NSB) was geen ondergrondse beweging maar vormt toch een van de zwartste bladzijden in de geschiedenis van Nederland.
Tijd voor een beschouwing van wat dit nu eigenlijk voor club was.

Anton Mussert
Geestelijk vader van de NSB van Mussert. Naar voorbeeld van Adolf Hitler in Duitsland richtte Mussert reeds in 1932 de NSB op. Vanaf het begin was het duidelijk dat slechts één man het voor het zeggen had en dat was Anton Mussert zelf.
In die tijd waren er politieke partijen maar Mussert wilde daar niet mee geassocieerd worden, hij koos er daarom voor een 'beweging' te worden genoemd.

Lees meer over Mussert in dit PDF (141 Kb)

Beginselen 'geleend' van Hitler
Mussert was een handige jongen. Hij liet in tegenstelling tot de NSDAP in Duitsland van Hitler wel Joden toe en nam ook geen stelling tegen rassen.
Zijn populariteit was gestoeld op onvrede over de eigen situatie onder de burgers door de economische crisis en op zijn afkeer van de politiek, wat veel mensen aansprak. Van de gevestigde politieke orde moest hij niets hebben. Het aantal leden van zijn beweging groeide gestaag.
Hij won veel aanzien doordat de mensen die hij om zich heen verzamelde het volk aanspraken.

Populariteit neemt rond 1935 af
Politieke, gebundelde krachten, de vakbeweging en de kerken verwierpen de beginselen van de NSB en waarschuwden doorlopend tegen het opkomend fascisme in Europa.

De WA (weerbaarheidsafdeling) die in 1932 was opgericht met als taak de beweging tegen aanvallen van politieke tegenstanders te beschermen werd in 1935 door Colijn verboden. Mussert werd er zelf alleen maar weerbaarder en strijdvaardiger door.
Hitler was in Duitsland inmiddels een politieke factor van betekenis en Mussolini was Egypte binnengevallen, iets wat door de gehele wereld werd veroordeeld maar de NSB steunde 'Il Duce', zoals Mussolini graag genoemd werd.

De Tweede Wereldoorlog

Toen de oorlog uitbrak sprak Mussert zich uit voor neutraliteit, net als dat Nederland zich in de Eerste Wereldoorlog afzijdig had gehouden. De NSB stond aan de kant van Hitler. Het pakte niet goed uit voor de beweging want de Duitsers overliepen Nederland alsnog binnen vier dagen. Toen Mussert in de aanloop naar de oorlog openlijk de agressie van Hitler jegens de Joden steunde liet de Nederlandse regering duizenden NSB-ers oppakken.
Die werden direct door de Duitsers vrijgelaten. Niet uit te sluiten valt dat de Duitsers versneld Nederland zijn binnengevallen omdat de NSB een grote beweging was die hen welgezind was. De bezetters konden de inzet goed gebruiken.

Reeds in juni 1940 (koud een maand na de inval) schaarde Mussert zich volledig aan Duitse kant. Een jaar later was de NSB de nog enige toegestane politieke partij van Nederland.

Februaristaking
In 1941 zou het tot een verzet komen jegens de NSB en de Duitse bezetter. De aanleiding tot deze staking is niet iedereen bekend. In het kort dus maar even.

Vooraanstaand lid van de NSB was Henk Koot, hij was hoofd van de Amsterdamse WA en leidde een knokploeg die geformeerd was om winkeliers te verplichten bordjes 'voor Joden verboden' op te hangen. Er vielen rake klappen maar desondanks weigerden veel cafés en winkels de bordjes op te hangen.
De volgende dag keerde Koot terug met meer mannen en wapens. Er werd een ware veldslag geleverd rond het Waterlooplein, de Jodendriehoek. Koot liet daarbij het leven.
Voor de Duitse bezetter was Koots dood aanleiding tot grote razzia's onder de Joodse bevolking op het Jonas Daniël Meijerplein, op 22 en 23 februari 1941.

Op 25 februari wordt nog altijd herdacht dat op die dag in 1941 er een staking uitbrak uit protest tegen het oppakken van Joden nadat Koot was gestorven. De NSB had Koot met veel tamtam begraven en verkondigd dat hij gruwelijk was mishandeld en dat zijn oren en neus waren afgebeten door een Jood. Uit de politierapporten bleek echter dat hij slechts éé wond had, waarschijnlijk veroorzaakt door een klap met een ijzeren staaf.
Aan de stakings-oproep werd vooral in de Jodenhoek en de Jordaan massaal gehoor gegeven.

Mussert werd door niemand vertrouwd, ook door de bezetter niet
Anton Mussert wilde wapens en macht maar beiden kreeg hij niet van de Duitsers, wel werkte hij mee aan de razzia's en verstrekte hij gegevens aan de Duitsers op basis waarvan veel Joden werden opgepakt.
Het nut van Mussert werd ingezien door de Duitsers dus kreeg hij op gemeentelijk niveau veel zeggenschap en voerden de Duitsers de terreur uit. De bruimhemden van Mussert deden vaak mee met de razzia's onder Joden.

Dolle dinsdag, de bevrijding in zicht

De geallieerden beginnen aan een opmars wat voor Nederland echter nog acht maanden angst betekent want op deze 5de september 1944 was België dan wel bevrijd, de Duitsers hielden in Nederland met behulp van de NSB stand.
Toch zagen veel leden van de NSB de bui al hangen en vluchtten naar Duitsland. Dat bezorgde de NSB veel negatieve publiciteit waarop Mussert een rechtbank installeerde om de deserteurs te vervolgen. Enkele hooggeplaatste ambtenaren werden al vrij snel geschorst omdat zij zich niet loyaal genoeg had getoond.

Het deel dat nog operationeel bleef kreeg onderling oneinigheid waardoor de NSB scheurde. Na de bevrijding werd de NSB direct verboden en veel leden werden wegens landverraad berecht. Anton Mussert werd ter dood veroordeeld en kreeg de kogel op 7 mei 1946.
Met zijn dood verdween de NSB roemloos uit de Nederlandse politiek.

Weetje 01
NSB'ers van het eerste uur noemden aanhangers die in de oorlog lid van de NSB waren geworden meikevers, dat had een dubbele reden.
In mei 1940 hadden de Duitsers Nederland bezet en de meikever is een beestje dat het liefst naar buiten komt als de omgeving hem bevalt, zo in het voorjaar. Vandaar dat een ander woord voor huichelaar in Amsterdam 'meijkever' is wat echter niet vaak meer gehoord wordt maar dat is met wel meer Amsterdamse woorden zo.

Weetje 02
NSB'er is een scheldwoord, het wordt gebruikt om een verrader te duiden. Toch wordt dit woord niet vaak gehoord omdat er een dubbele lading aan kleeft. Veel Joden zijn niet alleen door de NSB verraden maar ook door Amsterdammers.
Ambtenaren en politie werkten mee aan de zuiveringen en veel huizen van Joden werden door buren leegehaald. Later, toen de geruchten van de verschrikkingen die de Duitsers aanrichtten de kop opstaken, haalden niet Joden hout uit de leegstaande huizen van de Joden om de kachels te laten branden tijdens de hongerwinter.

Hongerwinter
Tussen de bevrijding van Antwerpen en Nederland zat dus een periode van meer dan een half jaar waarin er nauwelijks iets te eten was. DE HONGERWINTER

...lees meer over Zwarte Soldaten...