De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

NSB

Aan een nationale beweging hoeft geen smetje te zitten. Zonder fascistoïde trekjes kan een dergelijke stroming goed bestaan. Je mag best trots zijn op je land en volk. En is niet ieder volk dat? Kijk naar de Fransen, ook al noemen die het patriottisme.
Voor een socialistische beweging geldt in feite hetzelfde. Immers, is de PvdA ook niet een socialistische partij, net als de SP? Dacht het wel.

NSB, dat is wel even wat anders
Het wordt flink duisterder als er een koppelteken geplaast wordt tussen nationaal en socialistisch. De Nationaal-Socialistische Beweging (kortweg NSB) was geen ondergrondse beweging maar vormt toch een van de zwartste bladzijden in de geschiedenis van Nederland.
Tijd voor een beschouwing van wat dit nu eigenlijk voor club was.

Anton Mussert
Geestelijk vader van de NSB van Mussert. Naar voorbeeld van Adolf Hitler in Duitsland richtte Mussert reeds in 1932 de NSB op. Vanaf het begin was het duidelijk dat slechts één man het voor het zeggen had en dat was Anton Mussert zelf.
In die tijd waren er politieke partijen maar Mussert wilde daar niet mee geassocieerd worden, hij koos er daarom voor een 'beweging' te worden genoemd.
...lees meer over Anton Mussert...

Beginselen 'geleend' van Hitler
Mussert was een handige jongen. Hij liet in tegenstelling tot de NSDAP in Duitsland van Hitler wel Joden toe en nam ook geen stelling tegen rassen.
Zijn populariteit was gestoeld op onvrede over de eigen situatie onder de burgers door de economische crisis en op zijn afkeer van de politiek, wat veel mensen aansprak. Van de gevestigde politieke orde moest hij niets hebben. Het aantal leden van zijn beweging groeide gestaag.
Hij won veel aanzien doordat de mensen die hij om zich heen verzamelde het volk aanspraken.

Populariteit neemt rond 1935 af
Politieke, gebundelde krachten, de vakbeweging en de kerken verwierpen de beginselen van de NSB en waarschuwden doorlopend tegen het opkomend fascisme in Europa.

De WA (weerbaarheidsafdeling) die in 1932 was opgericht met als taak de beweging tegen aanvallen van politieke tegenstanders te beschermen werd in 1935 door Colijn verboden. Mussert werd er zelf alleen maar weerbaarder en strijdvaardiger door.
Hitler was in Duitsland inmiddels een politieke factor van betekenis en Mussolini was Egypte binnengevallen, iets wat door de gehele wereld werd veroordeeld maar de NSB steunde 'Il Duce', zoals Mussolini graag genoemd werd.

De Tweede Wereldoorlog

Toen de oorlog uitbrak sprak Mussert zich uit voor neutraliteit, net als dat Nederland zich in de Eerste Wereldoorlog afzijdig had gehouden. De NSB stond aan de kant van Hitler. Het pakte niet goed uit voor de beweging want de Duitsers overliepen Nederland alsnog binnen vier dagen. Toen Mussert in de aanloop naar de oorlog openlijk de agressie van Hitler jegens de Joden steunde liet de Nederlandse regering duizenden NSB-ers oppakken.
Die werden direct door de Duitsers vrijgelaten. Niet uit te sluiten valt dat de Duitsers versneld Nederland zijn binnengevallen omdat de NSB een grote beweging was die hen welgezind was. De bezetters konden de inzet goed gebruiken.

Reeds in juni 1940 (koud een maand na de inval) schaarde Mussert zich volledig aan Duitse kant. Een jaar later was de NSB de nog enige toegestane politieke partij van Nederland.

Februaristaking
In 1941 zou het tot een verzet komen jegens de NSB en de Duitse bezetter. De aanleiding tot deze staking is niet iedereen bekend. In het kort dus maar even.

Vooraanstaand lid van de NSB was Henk Koot, hij was hoofd van de Amsterdamse WA en leidde een knokploeg die geformeerd was om winkeliers te verplichten bordjes 'voor Joden verboden' op te hangen. Er vielen rake klappen maar desondanks weigerden veel cafés en winkels de bordjes op te hangen.
De volgende dag keerde Koot terug met meer mannen en wapens. Er werd een ware veldslag geleverd rond het Waterlooplein, de Jodendriehoek. Koot liet daarbij het leven.
Voor de Duitse bezetter was Koots dood aanleiding tot grote razzia's onder de Joodse bevolking op het Jonas Daniël Meijerplein, op 22 en 23 februari 1941.

Op 25 februari wordt nog altijd herdacht dat op die dag in 1941 er een staking uitbrak uit protest tegen het oppakken van Joden nadat Koot was gestorven. De NSB had Koot met veel tamtam begraven en verkondigd dat hij gruwelijk was mishandeld en dat zijn oren en neus waren afgebeten door een Jood. Uit de politierapporten bleek echter dat hij slechts éé wond had, waarschijnlijk veroorzaakt door een klap met een ijzeren staaf.
Aan de stakings-oproep werd vooral in de Jodenhoek en de Jordaan massaal gehoor gegeven.

Mussert werd door niemand vertrouwd, ook door de bezetter niet
Anton Mussert wilde wapens en macht maar beiden kreeg hij niet van de Duitsers, wel werkte hij mee aan de razzia's en verstrekte hij gegevens aan de Duitsers op basis waarvan veel Joden werden opgepakt.
Het nut van Mussert werd ingezien door de Duitsers dus kreeg hij op gemeentelijk niveau veel zeggenschap en voerden de Duitsers de terreur uit. De bruimhemden van Mussert deden vaak mee met de razzia's onder Joden.

Dolle dinsdag, de bevrijding in zicht

De geallieerden beginnen aan een opmars wat voor Nederland echter nog acht maanden angst betekent want op deze 5de september 1944 was België dan wel bevrijd, de Duitsers hielden in Nederland met behulp van de NSB stand.
Toch zagen veel leden van de NSB de bui al hangen en vluchtten naar Duitsland. Dat bezorgde de NSB veel negatieve publiciteit waarop Mussert een rechtbank installeerde om de deserteurs te vervolgen. Enkele hooggeplaatste ambtenaren werden al vrij snel geschorst omdat zij zich niet loyaal genoeg had getoond.

Het deel dat nog operationeel bleef kreeg onderling oneinigheid waardoor de NSB scheurde. Na de bevrijding werd de NSB direct verboden en veel leden werden wegens landverraad berecht. Anton Mussert werd ter dood veroordeeld en kreeg de kogel op 7 mei 1946.
Met zijn dood verdween de NSB roemloos uit de Nederlandse politiek.

Weetje 01
NSB'ers van het eerste uur noemden aanhangers die in de oorlog lid van de NSB waren geworden meikevers, dat had een dubbele reden.
In mei 1940 hadden de Duitsers Nederland bezet en de meikever is een beestje dat het liefst naar buiten komt als de omgeving hem bevalt, zo in het voorjaar. Vandaar dat een ander woord voor huichelaar in Amsterdam 'meijkever' is wat echter niet vaak meer gehoord wordt maar dat is met wel meer Amsterdamse woorden zo.

Weetje 02
NSB'er is een scheldwoord, het wordt gebruikt om een verrader te duiden. Toch wordt dit woord niet vaak gehoord omdat er een dubbele lading aan kleeft. Veel Joden zijn niet alleen door de NSB verraden maar ook door Amsterdammers.
Ambtenaren en politie werkten mee aan de zuiveringen en veel huizen van Joden werden door buren leegehaald. Later, toen de geruchten van de verschrikkingen die de Duitsers aanrichtten de kop opstaken, haalden niet Joden hout uit de leegstaande huizen van de Joden om de kachels te laten branden tijdens de hongerwinter.

Weetje 03
Houzee is een uiting van vreugde, echter, het werd ook dé groet van NSB'ers zoals de Duitsers 'Heil Hitler' gebruikten als ze elkaar begroetten. Het lijkt dus dat dit een omstreden uiting was en zou blijven, maar niets is minder waar.
Zelfs het Koningshuis bezigde de kreet, formeel is het ook Hou Zee, oftewel, vaar wel, blijf op koers.

Hongerwinter

Tussen de bevrijding van Antwerpen en Nederland zat dus een periode van meer dan een half jaar waarin er nauwelijks iets te eten was. DE HONGERWINTER

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem