De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

De atoombom die Hitler nooit had

Om een oorlog snel in je voordeel te kunnen beslissen heb je een atoombom nodig, om die te kunnen maken heb je zwaar water nodig. Zwaar water werd tijdens de oorlog geproduceerd in Noorwegen, in het plaatsje Vemork, vlakbij Rjukan.
Zwaar water was nodig om de in de kernreactor snelle neutronen af te remmen die ontstaan bij de splitsing van uranium. Later bleek dat ook grafiet gebruikt had kunnen worden, de Amerikanen wisten dat, de Duitsers niet, als ze dit wel hadden geweten was de oorlog heel anders verlopen dan we nu uit de geschiedenisboekjes leren.


De Duitsers probeerden uit Noorwegen zwaar water te halen waarmee ze een atoombom willen produceren. Het liep gelukkig anders.

De Noorse fabriek

Meestal wordt er gesproken over de Vemorkcentrale bij Rjukan, bedoeld wordt dan de waterkrachtcentrale die in 1911 door Norsk Hydro in gebruik werd genomen. De Noren waren de enigen in Europa die zwaar water maakten, het was een bijproduct van de kunstmest die hier werd vervaardigd, de Duitsers wilden hierdoor zaken doen met het bedrijf Norsk Hydro. De directie werd vervangen door iemand die bereidwilliger leek en inderdaad aan het begin van de oorlog nauw samenwerkte met de Duitsers die Noorwegen hadden bezet.

Axel Aubert

Hij was sinds midden jaren dertig de hoogste baas van Norsk Hydro, hij weigerde zwaar water aan de Duitsers te leveren. In 1941 zochten de Duitsers iemand die bereidwilliger was, die vonden ze, Axel werd afgezet.
Hij overleed in december 1943.

Bjarne Eriksen

Bjarne werkte al zijn leven lang voor Norsk Hydro, hij was getrouwd met het bedrijf, hoewel hij ook een vrouw had die vaak kritisch was op zijn houding jegens de Duitsers. Eriksen werd gepromoveerd op aandringen van de Duitsers, toen het de Duitsers te heet onder de voeten werd boden ze hem Eerbescherming door het te arresteren in Noors uniform zodat hij na de oorlog zonder te worden aangeklaagd tegrug kon keren naar Noorwegen.
Over Bjarne is nooit veel naar buiten gekomen, velen hebben vermoed dat hij met het verzet meewerkte aan sabotage van de fabriek.
Hij overleed in 1976.

Niels Bohr

Deze Deense kernfysicus heeft aan de wieg gestaan van de atoomfysica, daarom was hij in beeld bij de Duitsers, Boht wilde echter niets weten van het Duitse kernwapenprogramma. Een van zijn studenten echter wel. Bohr had gehoord van Bram Pais, de Joods-Nederlands-Amerikaanse natuurkundige en wetenschapshistoricus en vroeg hem per brief zijn assistent te worden.
Pais was de verloofde van Tina Strobos (link) die met deze brief het leven redde van Bram, de Duitsers waren op het einde van de oorlog in paniek en wilden alle kansen aangrijpen om een atoombom te bouwen, zover kwam het niet, Bram weigerde, maar kon door de treinstaking in Nederland niet op transport worden gesteld.
Niels Bohr vluchtte in 1943 het land uit en overleed in 1962.

NIELS BOHR >>>

Werner Heisenberg

Bij hem lagen de kaarten anders, Werner was een Duitser en leerling van Niels Bohr. Werner wist de Duitsers ervan te overtuigen dat hij een atoombom voor ze kon maken als hij de leiding kreeg over het atoomprogramma. Voor de uitvoer van zijn plannen had hij het zwaar water nodig van de Noren.
Vandaar dat daar een pro-Duitse directie werd aangesteld. Niels Bohr werd door Werner gevraagd met hem samen te werken die voor de eer bedankte en Werner op de gevaren wees.
Na de oorlog bleef Werner volhouden dat hij meerdere sabotages had gepleegd, Bohr bleef beweren dat Heisenberg hem er juist bij wilde hebben om de plannen te laten slagen.
Op 3 mei 1945 werd Heisenberg gearresteerd en naar Engeland (Farm Hall nabij Cambridge) overgebracht alwaar hij over zijn rol ondervraagd werd. Nog negen kerngeleerden werden daar verhoord, de laatste werd in janauri 1946 vrijgelaten.
Werner overleed in 1976.

Plannen om de fabriek plat te leggen

Er zijn gedurende de gehele oorlog sabotages gepleegd door leden van het Noorse verzet. Tot in hoeverre Bjarne Eriksen, de baas van de fabriek, hiervan wist of wellicht zelf betrokken was in nooit bekend geworden. Vast staat dat zijn vrouw meer wist dan hij dacht, zij confronteerde hem telkens met de gevaren die hij en zijn personeels leden liepen, maar ook voor haar eigen gezin was zij bang.

Toen een personeelslid van de fabriek door de Duitsers werd opgepakt en enkele dagen later vrij kwam nadat Bjarne hierop door zijn vrouw was
aangesproken lijkt erop te wijzen dat Bjarne nooit iets tegen zijn vrouw zei, maar achter de schermen wel begaan was met het lot van de Noren. Alles lezende vermoed ik dat hij zelf ook sabotage heeft gepleegd in de fabriek van Norsk Hydro.
De geallieerden hebben samen met het Noorse verzet meerdere pogingen ondernomen om de productie te stagneren.

Operatie Grouse

Vier Noorse commando's werden op 18 oktober 1942 gedropt om de fabriek te gaan verkennen en erachter te komen hoe deze was te vernietigen. Door slecht weer kwamen zij te ver van het doel terecht. Uiteindelijk lukte het toch om informatie te verzamelen en aan de Britten te geven. Zij maakten een plek klaar voor commando's om te landen.

Operatie Freshman

Deze operatie was het vervolg op 'Grouse', op 20 november vertrokken er 34 getrainde commando's in twee zweefvliegtuigen die vanaf een vliegveld in Schotland werden getrokken door de RAF. Boven het doel werden beide 'gliders' losgelaten, dat ging gruwelijk mis. Beide toestellen stortten neer, de overlevenden werden door de Duitsers opgespoord en doodgeschoten.
Op 11 december 1942 bereikte het bericht de geallieerden dat de operatie defintief was mislukt. De vier mannen van operatie Grouse leefden toen nog.

Operatie Gunnerside

In februari 1943 werd een nieuwe poging ondernomen, groep 'Grouse' was nog intact, een tweede groep werd gedropt, na dagen ontmoetten de tien mannen elkaar en troffen voorbereidingen om een operatie uit te voeren op de fabriek.
Na operatie Freshman waren de Duitsers op hun hoede, de bewaking van de fabriek was verder opgevoerd. Het plan was om via een ravijn een trein te bereiken die naar de fabriek ging en dan door te dringen tot de kelders waar het zwaar water werd geproduceerd. De opzet lukte, de productie lag lange tijd stil en er was slechts één dode te betreuren.
De Duitsers besloten echter om de fabriek te herbouwen.

Bombardement 16 november 1943

De Amerikanen waren witheet dat alle Britse acties niet ten doel hadden gehad dat de productie van zwaar water was gestaakt, daarop stuurden zij honderden bommenwerpers richting Noorwegen, ondanks de duizenden bommen was de fabriek slechts licht beschadigd.
De Duitsers waren de aanvallen zat en besloten de productie naar Duitsland over te brengen.

Aanslag veerboot met zwaar water aan boord

Het restant aan zwaar water bestond uit 49 vaten, na de aanval door de Amerikanen wilden de Duitsers de vaten naar Duitsland brengen. Een van de leden van het Noorse verzet blies op 20 februari 1944 de boot op, naar verluid konden de Duitsers slechts twee of hoogstens vier vaten zwaar water redden.
De fabriek in Duitsland is nooit afgebouwd.

Tenslotte

Hitler had al snel door dat een atoombom hem sneller bij zijn doel zou brengen, al voor de oorlog was er een nucleair programma, door het plat leggen van de fabriek in Noorwegen lukte het de Duitsers niet de oorlog in hun voordeel te beslissen met een atoombom.

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem