De Dokwerker

Hannie Schaft

Over het verzet valt veel te vertellen. Anekdotes en personen voor het voetlicht halen zegt zoveel meer omdat je dan iets hebt om je mee te identificeren. De naam Hannie Schaft valt vaak als je het over de oorlogsjaren hebt en het daarin gepleegde verzet.
Maar wie was zij eigenlijk. Wat maakte haar nu zo bijzonder?

Jannetje Johanna Schaft wordt op 16 september 1920 geboren, zij ervaart dus aan den lijve de gevolgen van een oorlog want de Eerste Wereldoorlog is net twee jaar voorbij. Hoewel Nederland neutraal was sloeg ook in ons land de crisis hard toe.
Twintig jaar. Communiste. Hannie is dan zelf twintig, het noodlot slaat voor Europa opnieuw toe. Duitsland doet een nieuwe poging de wereld te veroveren.

Jo (want zo wordt Hannie genoemd, door sommigen Jopie) woont in Haarlem en gaat na de HBS studeren in Amsterdam. Het is dan 1938 en de plannen van Adolf Hitler zijn iedereen wel zo'n beetje bekend. Hannie is idealistisch. Ze studeert volkenrecht, maakt haar studie net niet af maar is wel vastbesloten om op de een of andere manier de theorie in de praktijk te brengen. Tijdens haar studie trekt ze veel op met twee Joodse meisjes.
Precies een jaar na haar eerste studiedag valt Duitsland Polen binnen.

Keerpunt: Februaristaking
Jo Schaft is woedend, zoveel onrecht. Ze sluit zich aan bij de staking van 25 februari en neemt deel aan de protesten tegen de Duitse bezetter. Het is op dat moment dat ze besluit actief tegengas te gaan geven.
Amsterdammers die een ster moesten naaien op hun kleding omdat ze Joods waren kwamen daar alleen onderuit als zij zich uitgaven voor niet-joods Dat moesten ze dan staven met persoonsbewijzen maar daar was niet zo eenvoudig aan te komen. Jo besloot die te stelen uit restaurants en zwembaden.

Gewapend verzet
Jo vindt dat ze meer moet en kan doen en sluit zich aan bij een verzetsgroep, ze krijgt een pistool om een SD'er te vermoorden. Ze slaagt voor de test en zou vanaf dan deel uitmaken van de ondergrondse onder de naam 'Hannie'.
Dit speelde zich af in Haarlem. Zij krijgt diverse opdrachten NSB'ers uit de weg te ruimen.

Vermomming
Hannie Schaft draagt later een brilletje en heeft haar haar zwart geverfd om niet herkent te kunnen worden van de foto. Het brilletje ligt in het Verzetsmuseum te Amsterdam.

Maar dan gaat het mis
Jo ontmoet Hugo, ook een man van het verzet. Ze krijgt opdracht een moeder dood te schieten, maar heeft daar moeite mee. Uiteindelijk raapt ze alle moed bijeen en schiet op de vrouw. Die overleeft de aanslag waarop Jo en Hugo samen onderduiken.
Bij een volgende aanslag op een Duitser weigert het pistool van Hannie Schaft. Hugo wordt door de Duitser neergeschoten en overlijdt. De dokter die bij zijn laatste uitgeblazen adem is vindt een foto van Hannie, een speurtocht volgt want de dokter is een NSB'er die Hugo heeft uitgehoord over wie het meisje op de foto is.
In goed vertrouwen heeft Hugo vertelt wie het meisje met het rode haar is.

Weetje
Het verhaal gaat dat de tweede mislukte aanslag te wijten is aan het verzet dat boos op Hannie was dat het haar niet gelukt was de vrouw te doden. Daarop zou zij voor de volgende aanslag (op de Duitser) een leeg pistool mee hebben gekregen waarop de Duitser kans had gezien terug te schieten met als gevolg dat Hugo in het zieknhuis overlijdt, vlak nadat hij zonder het zichzelf te beseffen Hannie heeft verraden.
Je zou dus kunnen stellen dat het verzet Hugo en Hannie heeft uitgeleverd. Allerminst is dit overigens bewezen, het is puur een veronderstelling op basis van gebeuertenissen.

Wraak op de dokter
De ouders van Hannie zijn opgepakt, Hugo is dood en Hannie heeft als enig doel: wraak. Ze bereikt haar doel, Otto Schaaf, de dokter, sterft door een kogel uit haar pistool.

Op het eind van de oorlog toch nog gepakt
Op 21 maart 1945 loopt Jo in een fuik van de bezetters, ze wordt herkend en naar het huis van bewaring in Amsterdam gebracht. De Duitsers hebben zo'n hekel aan haar dat ze haar ondanks de gemaakte afspraken geen vrouwen meer te fusilleren, drie weken voor het einde van de oorlog in de duinen van Bloemendaal op 17 april 1945 doodschieten.
Op 27 november 1945 wordt Jo Schaft in het bijzijn van Koningin Wilhelmina, prinses Juliana en prins Bernhard herbegraven op een erebegraafplaats vlakbij de plek waar ze is vermoord.
Op deze begraafplaats liggen 420 mannen en één vrouw: Hannie (Jo) Schaft.

Het wonderlijke is dat als de communisten ergens bij betrokken waren (geweest), de gevestigde politieke orde in later jaren daar liever niets van wilden weten. Ook in Amsterdam waren de communisten jarenlang niet welkom bij de Februaristaking bij De Dokwerker.

Hannie Schaft zou gezien kunnen worden als een politiek symbool voor het linkse verzet, iets wat de gevestigde politieke orde zeker tijdens de 'koude oorlog' niet wilde. Dit ging zelfs zo ver dat in 1951 de herdenking van haar dood niet gevierd mocht worden. Toen een aantal mensen toch een tocht naar haar graf wilde maken werd de weg door het leger afgezet.
Het zou tot 1982 duren alvorens Hannie enig eerherstel kreeg toen Juliana een bronzen beeld onthulde in het Kenaupark in Haarlem. Beatrix was toen al Koningin maar was niet aanwezig bij de onthulling.

Het meisje met het rode haar, boek en film
Theun de Vries schreef een boek over Hannie Schaft wat door Ben Verbong in 1981 werd verfilmd. Meer dan een miljoen mensen zagen de film.

Pagina's gerelateerd aan het verzet

   Hannie Schaft
   Herdenkingskruis
   Het Parool
   Olympia
   Onbekende helden
   Oorlogsmonumenten
   Verzetsbank
   Verzetskruis
   Verzetsmuseum
   Yad Vashem