De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Concentratiekampen

Aan duidelijkheid niets te wensen, een kamp is een kamp en concentreren betekent 'focussen'; je op iets richten. De Duitsers richtten zich voornamelijk op tegenstanders en bevolkingsgroepen die zij minderwaardig achtten. Politieke tegenstanders moesten dus oppassen met wat zij zeiden, maar ook zigeuners, homoseksuelen, invaliden en, vooral, Joden liepen het risico zonder enige aanleiding en/ of vorm van proces te worden opgesloten.

De nazi's hadden hiervoor concentratiekampen waarbinnen het volgende onderscheid kan worden gemaakt:
  1. interneringskampen
  2. krijgsgevangenkampen
  3. doorgangskamp
  4. werkkampen
  5. vernietigingskampen en
  6. reserveringskampen

In interneringskampen werden met name politieke tegenstanders opgesloten. Krijgsgevangenkampen zijn vergelijkbaar met interneringskampen maar formeel geldt hier andere (internationale) regelgeving. Doorgangskampen als Westerbork in Oost-Nederland waren verzamelkampen waar Joden werden ondergebracht in afwachting van hun laatste reis naar een van de vernietigingskampen.
In werkkampen moest gewerkt worden, soms voor de wapenindustrie van Duitsland maar vaak ook voor grote bedrijven. Dit kwam ook in Nederland voor, Philips maakte net als Siemens in Duitsland graag gebruik van goedkope arbeidskrachten.
Vernietigingskampen hebben slechts één doel: zo snel en zo effectief mogelijk mensen laten verdwijnen. Na de moord met Zyklon B (gifgas) werden de stoffelijke overschotten verbrand.
In reserveringskampen zaten voornamelijk Joden waarmee de Duitsers 'mogelijk' later nog een doel hadden.

Reserveringskampen
Ook in Nederland bevonden zich reserveringskampen, het lijkt er soms op dat als je aanzien of geld had je je in deze kampen kon 'inkopen', maar dat lag een stuk genuanceerder. Slechts een zeer beperkt aantal Nederlandse Joden werd in Nederland geïnterneerd in een kamp wat eigenlijk nauwelijks een kamp te noemen viel want doorgans waren dit villa's voor slechts twee of drie gezinnen.
Een kamp waar velen wel eens van gehoord hebben en dat 'model' staat voor hoe het er in een groot reserveringskamp aan toe ging was Terezin in Tsjecho-Slowakije, ten noorden van Praag, dicht tegen de Duitse grens aan. De Duitsers noemden het plaatsje en kamp Theresienstadt.
Theresienstadt is een vestingstad waarin een burcht lag dat als reserveringskamp werd gebruikt.

De oorspronkelijke inwoners werden gedwongen hun woningen te verlaten om plaats te maken voor Joden, de schadevergoeding die zij daarvoor ontvingen was afkomstig van de Joden. Het bestuur van Terezin werd gevormd door SS'ers onder leiding van eerst Siegfried Seidl en van juli 1943 tot en met januari 1944 door Anton Burger.
Karl Rahm leidde het Joodse getto in Theresienstadt totdat het Rode Kruis toegang kreeg tot het kamp, enkele dagen voordat nazi-Duitsland capituleerde. Seidl en Rahm werden na de oorlog ter dood veroordeeld, deze vonnissen werden ook daadwerkelijk voltrokken. De tweede commandant (Burger) wist echter te ontkomen en leefde tot aan zijn dood in 1991 in vrijheid onder een valse naam in Duitsland.

Theresienstadt

De Duitsers pleegden de meeste moorden op vreemde bodem, in Polen stonden de vernietigingskampen en in Tsjecho-Slowakije namen zij op 10 juni 1940 Theresienstadt in om er een getto voor Joden van te maken. De burcht deed dienst als doorvoerkamp, het was voor de meesten slechts dus een tussenstation alvorens zij op de trein werden gezet naar vooral Auschwitz en Treblinka.
Naar schatting hebben er 150.000 mensen in Theresienstadt 'gewoond', waarvan 5.000 Nederlanders. In totaliteit hebben slechts 25.000 van hen de oorlog overleefd. Vlak voordat de Duitsers het kamp overdroegen aan het Rode Kruis zijn er nog honderden mensen om het leven gebracht, terwijl de nazi's toen al wisten dat ze de oorlog verloren hadden en de Russen binnen enkele dagen Theresienstadt zouden bereiken.

Het begin
In september 1939 vielen de Duitsers Polen binnen, een half jaar later werd Nederland bezet, een maand daarna namen de Duitsers Theresienstadt in waarbij zij slechts één doel voor ogen hadden: een getto creëeren voor Joden uit de regio en omringende landen.
Over de omstandigheden deden al snel verhalen de ronde, er werd schande van gesproken maar Adolf Hitler en Adolf Eichmann bedachten een duivels plan, de wereld moest wijs worden gemaakt dat Theresienstadt een geschenk van de Duitsers aan de Joden was en dat het leven er goed was. Er werden speelplaatsen voor de kinderen ingericht, de muren werden fraai beschilderd (onder andere door de Nederlander Jo Spier link), er werden winkeltjes, een koffiehuis, postkantoor, park, zwembad, leeszaal en een school ingericht en sportwedstrijden en feestjes georganiseerd met muziek en dans.

Van dit 'plaatje' werd een propagandafilm gemaakt door de Joods-Duitse acteur/ regisseur Kurt Gerron die voor de oorlog in Nederland woonde en aan verschillende films had meegewerkt waaronder 'Merijntje Gijzens'. Toen de Duitsers Nederland hadden bezet werd Gerron opgepakt en naar Theresienstadt gestuurd om de mensen daar van vertier te voorzien.
Direct nadat de film af was werden alle acteurs en Kurt naar de gaskamers van Auschwitz gestuurd. De film uit 1944 heette Theresienstadt: Ein Dokumentarfilm aus dem jüdischen Siedlungsgebiet. De volledige film is nooit teruggevonden, men weet niet eens zeker hoe lang deze duurde, de schattingen lopen uiteen van 50 tot 90 minuten en zou 35.000 Duitse Marken hebben gekost. De ondertitel werd uiteindelijk de naam waar de film bekend onder is geworden: 'De Führer schenkt de Joden een stad'.

Hieronder enkele scenes uit de film, daaronder een fragment van de film.

    

    

    

Het kamp bezoeken

Anno nu hebben we in Nederland helaas maar weinig wat herinnert aan de Tweede Wereldoorlog, zeker, er zijn veel gedenkplaatsen maar bijvoorbeeld de kampen (zoals Westerbork) zijn allemaal gedemonteerd. In Polen (Auschwitz) en Tjechië is dat anders. Theresienstadt is volledig in tact gebleven.
Carel L. Nederlof mailde mij en liet mij indrukwekkende foto's zien van zijn bezoek aan Theresienstadt. Onder de foto's tref je een link aan naar meer van zijn foto's van dit voormalige Joodse getto.

Van onderstaande foto's ligt het copyright bij Carel Nederlof,
je kunt deze dus niet gebruiken zonder zijn nadrukkelijke toesteming!
Meer foto's Theresienstadt van Carel Nederlof

...lees hier meer over concentratiekampen...

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem