De Dokwerker

De Tweede Wereldoorlog met een link naar Amsterdam


Door de ogen van Ben Verzet

Willem Frederik Hermans | De donkere kamer van Damokles

Met Klaas praatte ik graag over de oorlog, niet dat Klaas daar altijd evenveel zin in had kende zo zijn redenen, ik denk dat praten altijd zin heeft dus bouwde zich ondanks mijn aandringen toch een goede vriendschap op. En, ik ken Klaas eigenlijk al decennia, we De donkere kamer van Damokles scheelden vijf jaar maar als je 12 bent is dat veel, nu verwaarloosbaar.

Dus Klaas en ik spraken regelmatig af, uiteraard in de kroeg, want van praten krijg je dorst en van drinken krijg je honger dus bier en bitterballen moesten altijd onder handbereik zijn.

We hadden aardig wat gemeen, maar wat een groot verschil tussen ons is zijn de herinneringen aan de oorlog, niet dat we die zelf hebben meegemaakt, maar meer wat we weten van onze (groot-) ouders. Bij mij werd er simpelweg niet over de oorlog gesproken, ja, ik weet dat er wat gebeurd is waardoor mijn opa alle geloof in politiek, kerk en samenleving verloor, maar bitter, nee, bitter heb ik hem niet gekend. Al zal hij zijn momenten hebben gehad, ik vond hem geweldig.
Wel jammer dat mij nooit iets verteld is over de oorlog en wat zij hebben meegemaakt. Zo zijn er veel verhalen, ik stuit soms op schrijnende vertellingen en nog wekelijks wordt mij gevraagd of en zo ja, op welke wijze iemand alsnog (vaak postuum) geëerd kan worden.

De oorlog leeft

Ik merk dat de oorlog voortduurt, vooral bij de overlevenden en nabestaanden, maar ook bij steeds meer mensen die eigenlijk geen enkele lijn hebben lopen naar de oorlogsjaren. Waardoor dat komt weet ik niet precies, maar het is goed. Waar begin je als je 'blanco' bent, als je totaal geen referentiekader hebt?
Ik zou zeggen, mijn site, maar Klaas zei ooit tegen me, 'De donkere kamer van Damokles', van W.F. Hermans, dan weet je waar de oorlog over ging en hoe die verliep. 'Goed plan', dacht ik en kocht het boek.

Op 23 april las ik dat 'De donkere kamer van Damokles' is uitgekozen tot het boek van 2012 om mensen aan het lezen te krijgen. Welk een toeval. En zo vlak voor de herdenking van de slachtoffers van WO2 en bevrijdingsdag. In een hele grote lijn zal ik iets vertellen over het boek, maar laat ik me vooral aansluiten bij de oproep om te gaan lezen. Dat je met dit boek twee vliegen in één klap slaat is mooi meegenomen.

Willem Frederik Hermans schreef deze oorlogsroman in 1958, het werd zijn populairste boek, gebaseerd op de Rotterdamse SD'er Anton van der Waals, een V-man die als een van de grootste landverraders wordt gezien. Van der Waals was charmant en wist iedereen om zijn vinger te winden maar als hij eenmaal beet had liet hij niet meer los, zelfs de NSB had het niet hoog op met hem.
Van der Waals heeft honderden mensen verraden maar overleefde zelf de oorlog. Toch werd hij berecht en alsnog in 1950 ter dood veroordeeld, een straf die ook werd uitgevoerd.
Hij was een van de veertig foute Nederlanders die bij de 'Bijzondere Rechtspleging' na de oorlog ter dood werden gebracht.

Ik beschrijf in deze notendop Van der Waals niet alleen omdat hij model heeft gestaan voor het boek van Hermans, maar ook omdat er na de oorlog geen twijfel bestond over de daden van Van der Waals. In het boek van Hermans wordt daar een iets andere draai aan gegeven, hierover zou Hermans jaren later zelf zijn gaan twijfelen.
Dit nuanceerde hij gelijk door te stellen dat de lezer zelf zijn conclusies kan trekken op basis van de aanwijzingen die in een roman nu eenmaal niet altijd als '100% vaststaande feiten' moeten worden gezien. Misschien is het zelfs wel goed om een hypothese te poneren om de lezer aan het denken te zetten.
Mijn mening doet er niet veel toe, wat ik wel opmerkelijk vindt is dat Van der Waals na de oorlog door het in mijn ogen foute (zowel tijdens als na de oorlog) hoofd van de BVD, L. Einthoven, werd ingehuurd. Dat liep niet goed af, meer vertellen zou een lading aan je meegeven en dat is niet wenselijk als je het boek nog niet gelezen hebt.

Mijn advies is om De donkere kamer van Damokles te lezen en je een mening te vormen op basis van het boek en wat erover geschreven is en wat W.F. Hermans er zelf later dus ook over heeft verteld.
In 1963 werd het boek door Fons Rademakers verfilmd met als titel 'Als twee druppels water'.
Een titel die iets verraad over het boek.

En helaas, ik verloor mij goede vriend Klaas veel te vroeg.


WILLEM FREDERIK HERMANS | Het behouden huis

Ben Verzet:

De Dokwerker is tevens via Facebook en Twitter te volgen. Per e-mail kun je mij altijd een vraag stellen.
Ben Mokums Verzet op Facebook           Email De Dokwerker (Ben Verzet)           Volg de Dokwerker op Twitter

Alle onderwerpen van De Dokwerker

Raoul wallenberg Pieter gerbrandy U-boot SHOAH documentaire Base Begraafplaats oosterbeek arnhem Surinaamse joden Oorlogswinter Hell and back Waalsdorpervlakte Hollandsche schouwburg Joden in de wereld Unter bauern Hermans hetbehoudenhuis Staatsgreep Schietpartij 7mei amstelveenseweg Zwaar water Hendrik koot Joseph kolkman Joep henneboel Beethovenstraat Stadhoudersbrief Boksschool olympia Fusilladeplaats weteringcircuit Reve de avonden Muziekroof Hitler leeft Wo2 pamfletten Marnixstraat Oskar schindler Anton de kom Onbekendegracht Valkyrie Plaquette hb Gedenkplaat bloemgracht82 Silbertanne Arbeitseinsatz Titus brandsma Nieuwezijds voorburgwal Vichy Jaap van velzen Anne frank Dries riphagen Boys from brazil Het verzet Fotos kamp westerbork Hongerwinter Belastingen Mauthausen Russenoorlog Herdenkingen Gebouw de bazel Vaticaan Pieter menten Oproep02 Verlies nederlanderschap Asterdorp Eduard veterman Politie amsterdam Bontroof Het parool Bart de kok Oproep Oproep07 Huis annefrank merwedeplein Drie van breda As onderwijzerhof C en a Theresienstadt Diaspora Hermans damokles Termen tweede wereldoorlog Wally van hall Eva tas Willem sassen The pianist Erebegraafplaats Bloeme evers-emden Berchtesgaden Ingezonden Westerweelgroep Atoombommen japan Index Verzetsherdenkingskruis Reglement vva Zwartboek Nu of nooit Son of saul Sonny boy Mein kampf Piet meerburg Canada vrijstaat voor nazis Oorlogshelden Soldaat van oranje Demjanjuk Amsterdammers Het grote gebod Schietpartij dedam Kurt becher Pers tweede wereldoorlog Eagle landed Davidster Straatnamen tijdens wo2 Jo spier Elfstedentocht Dachau Bevrijdingslinde Wilhelmus Oorlogsschade Jordaan oproer Geroofde meubels Schaduw overwinning Nederlandsindie Bridge kwai Aristides de sousa mendes do amaral e abranches Aow oud gedienden Majoor bosshardt Als twee druppels water Kopgeld Stalag17 Wo2 onderscheiding aanvragen Jan koopmans Ss nebenstelle Kolven Wo2 schande Nazis zuid-amerika Lindemans kingkong Huizenroof Horst schumann Hans hirschfeld Amsterdam wo2 Kellys heroes Gaarkeukens Bergen-belsen Adolf hitler Oorlogsverhaal johan2 Onderduikers Buchenwald hek zandvoort Theo dobbe Wiedergutmachung Nieuws archief 01 Verzetskruis Journalist venema Oproep04 Wo2 stakingen Nieuws archief 02 Fusillaties rozenoord Hs~nieuws Jeane zwinkels Herman elteschool Mengele Tatoeage auschwitz Kamp vught Dagboek vervolg Kunstroof Bevrijdingsdag Joodse spelling Nieuws archief 04 Oproep01 Fosforbommen Februaristaking herdenking 2016 Noodgeld Terdoodveroordeeld Klaas faber Documentaire dedokwerker Prins bernhard Barneveld groep Brug te ver Annefrankstraat Tijdlijn tweede wereldoorlog Rosenstrasse Artis Zwarte front Karel walet Hannie schaft Sink the bismarck Oorlogsverhaal leo Hendrik zeeman De overval Jodenmanussie Walter suskind Duitse grond werd nederlands Les heritiers Kamp prins bernhard Kinderen wo2 Anne frank boom Miep oranje Getto Slobodan mitric Saint soldiers Groep 2000 Boeren Alwyn collinson Jacques van tol Defiance Ans van dijk Auschwitz Meisje met rode haar Oorlogsverhaal frans Klokkenroof Tante truus Negationisme Nieuws archief 07 Fokker bombardementen Harry verheij Das boot Jaap kaas Bert vromen Oproep06 Oorlogsdoden Guns navarone Oranjevrijbuiters Adressen Duits verzet Westerbork Katyn Japanse schindler Kamptaal Aanslagen op hitler Piet nak Ben strik Voortvluchtige oorlogsmisdadigers Kamp amersfoort Siert bruins Toneelstuk anne Ravensbruck Fotos Albert speer Jodenhoek wandeling03 Hitlers eigenaardigheden Johan van hulst Hans teengs gerritsen Hs~oranjevrijbuiters Ajax Nsb Eerste film tweede wereldoorlog Kipp 1948 later Heinrich boere Odessa Inval familie frank Joodse huizen Hitlers laatste dag Medisch contact Great escape Holocaust museum Oproep03 Aanslag bevolkingsregister Matzes Bet van beeren Adolf van nol Schwabmunchen Jodenhoek wandeling01 Fiets inleveren wo2 Homos en nazis Tora De ijssalon Contact Verzetsmuseum amsterdam Portugese synagoge Bloemgracht82 Gustav weler De bezem Lippmann rosenthal Come and see Carlton hotel Joodse invalide Scarlet black Cross of iron Oorlogsmuseum Hanns rauter Treblinka Mokums Jodenhoek wandeling04 Nieuws Vernietigingskamp Roma sinti Nazis 1945-1948 Shalom Ggz Unbroken Pastorale Bommenkaart amsterdam Walter suskind film Radio oranje Ovenbouwers Ontjoden Ns Nieuws archief 05 Werkstuk Columns tweede wereldoorlog Oskar groning Foute bedrijven Bariloche Marinus jansen Tina strobos Jodentram Amsterdamse bos Ben verzet Oorlogsfilms Patton Illegale parool Tijdlijn adolf hitler Auschwitz herdenking Meer kampen wo2 Bom kinkerbuurt Hoofdrolspelers wo2 Oorlogsverhaal johan Nederlandsche unie Schindlers list Burgemeester amsterdam wo2 Abraham puls Der untergang Saving private ryan Schietpartij cs amsterdam Dagboek anne frank Ss vrouwen Sobibor Concentratiekampen Operation amsterdam Joodse raad Indische kwestie Grebbeberg Pater bleijs Rede wilhelmina 291943 Dirty dozen Nieuws archief 03 Johan heesters Jacob luijtjens Wo2 overpijnzing Reguliersgracht Mussert Rudolf hess Zwarte soldaten D-day Videos Oproep05 Boy striped Aha Anne frank verraden Tatra t87 Raffle Interneringskampen amsterdam Martin bormann Longest day Gerrit van der veen Bombardementen amsterdam Aanleiding tweede wereldoorlog Hitler Velser affaire Cs-6 Hans calmeyer Subkampen Jodenhoek wandeling02 Oorlogsverhalen George patton Bombardement rotterdam Pp groep Februaristaking Miep gies Dossiers openbaar 2021 Ko stevense Auschwitz charlatan Plein 40-45 Jerrycan De dokwerker Kampen wo2 Nederlands indie Niod Jodenjacht Joodse synagoge Dodenherdenking Fout omstreden Karel bonnekamp Schietpartij marnixstraat Verzetsmonument Pontonbrug Walt disney Aanklacht wo2 Joop wolff Muhlberg Karl lueger Lodewijk ernst visser Riphagen Bob scholte Mirjam ohringer Jodenkwartier Amsterdamse verzetshelden Inglourious basterds Paul de groot Schaduwkade Klokkenluider Hortusplantsoen Jonkheer roel Nieuws archief 06 Rode kruis Generaal winkelman Zwitserland Philip mechanicus Efraim zuroff De aanslag harry mulisch Yad vashem Staalstraat Disclaimer Nieuws archief 08 Lou jansen Rolls royce Tonny van renterghem